વંદે મા સરસ્વતી

ભારત માત્ર ભૂમિખંડ નથી, પરંતુ જીવંત સંસ્કૃતિ છે, અને આ સંસ્કૃતિની પ્રાણધારા તરીકે નદીઓ વહે છે. આ નદીઓ માત્ર જળપ્રવાહ નથી, પરંતુ ચેતનાની ધારાઓ છે. ભારત તથા વિશ્વના પ્રાચીનતમ ગ્રંથ ઋગ્વેદમાં સર્વાધિક ઉલ્લેખ પામેલી નદી એટલે માતા સરસ્વતી. વૈદિક કાળમાં જેમના કાંઠે ઋષિ–મુનિઓએ તપ, યજ્ઞ અને સ્વાધ્યાય દ્વારા ભારતીય સંસ્કૃતિના મજબૂત પાયા ઘડ્યા, એવી આ નદી જ્ઞાન, પવિત્રતા અને સંસ્કારનું પ્રતીક રહી છે.

કાર્તિક સ્વામી અને મહાસુર વચ્ચેના મહાસંગ્રામ પૂર્વે દેવતાઓએ માતા સરસ્વતીના કાંઠે અભિષેક કર્યો હોવાની કથા હોય કે પરશુરામ ભગવાને અનેક યુદ્ધો બાદ માતા સરસ્વતીના જળમાં સ્નાન કરી આત્મિક શાંતિ અનુભવી હોવાની માન્યતા — દરેક પ્રસંગમાં સરસ્વતી માત્ર નદી નહીં, પરંતુ જીવંત ચેતન શક્તિ તરીકે પ્રગટે છે. દંતકથાઓ તો ત્યાં સુધી કહે છે કે વર્ષમાં એકવાર સર્વના પાપ હરનારી મા ગંગા પણ પોતે પવિત્ર થવા માતા સરસ્વતીમાં આવે છે.

આવી મહિમાવંતી માતા સરસ્વતી આજે ભૌતિક દૃષ્ટિએ ધરાતલ પર દૃશ્યમાન નથી. માતાનો જળપ્રવાહ ધરતીની નીચે અંતર્હિત થયો છે. વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિકોણે અનેક કારણો રજૂ થાય છે, પરંતુ આધ્યાત્મિક દૃષ્ટિએ એક સત્ય સ્પષ્ટ છે — અમે માતાને માતા તરીકે સ્મરણ કરવાનું ભૂલી ગયા હતા. જ્યાં જનજાગૃતિ, શ્રદ્ધા અને સંકલ્પ પુનઃ પ્રગટે, ત્યાં માતાનું નીર ફરી ધરાતલ પર આવવું નિશ્ચિત છે.